Uzmanlar gizemli bir cismin etrafında dönen, metal bulutumsu keşfetti

Gökbilimciler, J0705+0612 adlı bir yıldızda gözlenen sıra dışı parlaklık düşüşünü incelerken son derece ilginç bir keşfe imza attı. Araştırma ekibi, yıldızın önünden geçen ve yaklaşık 200 milyon kilometre genişliğe ulaşan devasa bir toz ve gaz bulutu tespit etti. Ancak asıl gizem, bu bulutun nasıl oluştuğu ve hangi cisme bağlı olduğu sorularında yatıyor.

Ölçümler, bulutun J0705+0612 sisteminin dış kesimlerinde dolanan başka bir cisimle kütleçekimsel olarak bağlı olduğunu gösteriyor. Bu cismin ne olduğu henüz bilinmiyor ancak yapısı itibariyle bulutu bir arada tutabilecek kadar kütleli olması gerekiyor. Araştırmacılara göre söz konusu nesne, en az birkaç Jüpiter kütlesine sahip olmalı. Olası adaylar arasında dev bir ötegezegen ya da çok düşük kütleli bir yıldız bulunuyor.

Astronomide ender rastlanan bir oluşum

Eğer bu cisim bir yıldızsa, gözlemlenen yapı “ikincil çevresel disk” olarak adlandırılan, ikili yıldız sistemlerinde daha küçük eşin etrafında dönen bir enkaz diski olabilir. Eğer bir gezegense, bu kez karşımıza nadiren gözlemlenen bir gezegen çevresi diski çıkıyor. Her iki senaryo da oldukça ender; zira bir yıldızın, başka bir cismin diski tarafından doğrudan örtülmesi astronomide pek sık rastlanan bir durum değil.

Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, bulutun kimyasal içeriği oldu. Ekip, yapılan spektroskopik gözlemler sayesinde bulutta kalsiyum ve demir gibi metaller tespit etti. Astronomide “metal” terimi, helyumdan ağır tüm elementleri kapsıyor. Üstelik bilim insanları, gazın üç boyutlu hareketini de doğrudan ölçmeyi başardı. Bu ölçümler, bulutun içinde metal yüklü rüzgârların estiği son derece dinamik bir ortam olduğunu ortaya koydu.

Gözlemler, bulut ile J0705+0612’nin birbirinden bağımsız hareket ettiğini de gösteriyor. Rüzgarın yönü, hızı ve kararmanın süresi birlikte değerlendirildiğinde, yıldızın önünü kapatan yapının, sistemin kenarlarında dolanan başka bir cismin diski olduğu fikri güç kazanıyor. Araştırmacılar, bu ölçümleri Gemini Gözlemevi’ndeki yüksek çözünürlüklü GHOST spektrografı sayesinde gerçekleştirdiklerini ve benzer bir sistemde bunun daha önce yapılamadığını vurguluyor.

Dünya, son 20 yılın en büyük Güneş radyasyonu fırtınasıyla karşı karşıya

Peki bu bulut nasıl oluştu?

Ekip, kızılötesi ışıkta tespit edilen fazlalığın genellikle genç yıldızların etrafındaki gezegen oluşum disklerine işaret ettiğini belirtiyor. Ancak J0705+0612 iki milyar yıldan daha yaşlı. Yani bu bulut, yıldızın gençlik döneminden kalma bir artık olamaz. En güçlü senaryoya göre, sistemin dış bölgelerinde iki gezegenin şiddetli bir çarpışma yaşaması, devasa miktarda toz ve enkazın uzaya saçılmasına yol açmış olabilir.

Araştırmacılara göre bu olay, olgun gezegen sistemlerinin bile hala dramatik ve yıkıcı süreçler yaşayabildiğini gösteriyor. Evrenin durağan değil; sürekli bir oluşum, yıkım ve dönüşüm hikayesi olduğunun canlı bir örneği de diyebiliriz.

Bilgi için teşekkürler.