Gönül yarası ‘sınır’sızdı

AYŞE ÖZDEMİR - 19’uncu yüzyılda her kıtadaki sömürgeleri nedeniyle “Üzerinde güneş batmayan imparatorluk” olarak anılan İngiltere’nindünya hâkimiyetinde birçok dil bilen, iyi eğitim görmüş, istihbarat toplamada ve ülkeleri karıştırmada başarılı ajanları da etkiliydi. Bu ajanlar Orta Doğu’da dönemin güçlü devleti Osmanlı İmparatorluğu’nun karşısına çıkmış, ünlü İngiliz casus Lawrence, Arapları Osmanlı’ya karşı kışkırtmıştı. Arabistanlı Lawrence denilen ünlü ajanla Birinci Dünya Savaşı’nda İngiltere için istihbarat toplayan bir diğer İngiliz casus da Gertrude Bell idi.Orta Doğu’da sınırları cetvelle çizen, “Çöl Kraliçesi” lakaplıGertrude Bell özellikle Irak haritasının belirlenmesinde etkili olmuştu.



Türk nişancı vurdu

“Pasta keser gibi ülke bölen kadın”, “Cetvelle sınır çizen ajan” ve “Şark Şeytanı” diye anılan Gertrude Bell’in Arap liderlerle arasının çok iyi olması nedeniyle onlarla gönül ilişkisi yaşadığı da konuşuluyordu. Ancak Bell en büyük aşkını, Anadolu seyahatinde tanıştığı İngiliz yarbay Charles Doughty-Wylie ile yaşamıştı. Doughty-Wylie başkasıyla evli olduğu için muradına eremeyen ama ilişkisini sürdüren Bell, yarbayın 1915’de Çanakkale Savaşı’nda ölmesiyle yıkılmıştı. Aşkını kalbine gömen Bell hiç evlenmemişti. Çanakkale Savaşı’nda Türk keskin nişancısı tarafından vurulan Doughty-Wylie’nin mezarı Çanakkale, Seddülbahir’de bulunuyor.



Duyguların alevlendiği yer: Konya

Gertrude Bell ile Charles Doughty-Wylie aşkı, İngiltere’nin Konya Konsolosluğu’nda başlamıştı. 1905 - 1908 yılları arasında Konya’daki konsoloslukta askeri ataşe olan Doughty-Wylie, o dönem Anadolu’ya seyahat eden Gertrude Bell ile tanışmıştı. Bell ile bir başka İngiliz ile evli Doughty-Wylie’nin Konya’daki konsolosluğun bahçesinde 1907’de fotoğrafı çekilmişti.Bell’in “Hayatımın aşkı” dediği Doughty-Wylie’nin 1915’teçağırıldığı Çanakkale Savaşı’nda ölmesi bu aşkın sonunu getirmişti.

Osmanlı aleyhine istihbarat çalışması

1868’da İngiltere’de doğan Gertrude Bell, seyyah, arkeolog, yazar ve istihbarat görevlisiydi. Tarih okuduğu Oxford Üniversitesi’nden mezun olan ilk kadınlardan biriydi. Türkçe, Arapça ve Farsça dahil birçok dil biliyordu. 1890’lardan itibaren Anadolu, Suriye, Mezopotamya ve Arabistan’ı dolaşmıştı. Birinci Dünya Savaşı’nda İngiliz istihbaratı için çalışmış ve 1921’de Irak Krallığı’nın kurulmasında kilit rol oynamıştı.Bell, Irak’ın haritasının şekillenmesindeki rolüyle tartışma yaratmıştı.Ayrıca Ürdün, Suudi Arabistan ve Kuveyt’in haritalarının çizilmesinde danışmanlık yapan Bell, 1926’da Bağdat’ta aşırı doz uyku ilacından öldü, birçok tarihçiye göre intihar etti. Mezarı Bağdat’ta olan Bell, Orta Doğu’da Osmanlı hâkimiyetine son vermek için çalışıyordu.

Bilgi için teşekkürler.